Dienstplicht. De veelgestelde vragen

Dienstplicht. De veelgestelde vragen

 

,,Alarm!!” Met het geratel van een zware MAG-mitrailleur trommelden we onze rekruten in de vroege ochtenduren uit de puptent.

,,Alarm!!” Met het geratel van een zware MAG-mitrailleur trommelden we onze rekruten in de vroege ochtenduren uit de puptent.

 

 

Militaire dienstplicht, sociale dienstplicht, dienstweigeren, soldatenvakbonden,  de NAVO, de Koude Oorlog,… hier volgen de meestgestelde vragen.

Dienstplichtig soldaat zijn in de ‘hete’ nadagen van de Koude Oorlog is het thema van het boek ‘Het beste leger; verplicht soldaat in de jaren 80’. Zit je met vragen over het leven van dienstplichtigen of over de Koude Oorlog, dan kun je mogelijk hier de antwoorden vinden.

INHOUD: 

  • Waar is het boek ‘Het beste leger’ te koop?
  • Wanneer is de dienstplicht afgeschaft?
  • Hoezo afgeschaft? Onze zoon kreeg laatst een brief van Defensie!
  • Hoe lang moest je in militaire dienst?
  • Vrouwen, moeten zij in dienst?
  • Sociale dienstplicht, is dat iets nieuws?
  • Moesten alle jongens het leger in?
  • Hadden alle soldaten lang haar?
  • Soldaten in uniform zag je nog amper rondlopen, toch?
  • Dienstplichtigen zaten ook in Duitsland. Waren dat er veel?
  • Nederland had dus een stukje van Duitsland bezet?
  • Wat waren de bekendste wapens uit de jaren 80?
  • Wat waren de militaire symbolen van de jaren 80?
  • Was afkeuren op S5 zo belangrijk?
  • Hoe groot was de macht van de soldatenvakbond?
  • Heerste er een zware discipline in het leger?
  • De Koude Oorlog. Wanneer begon en eindigde die precies?
  • Hoe maak je de Koude Oorlog overzichtelijker?
  • De NAVO. Wat merkte je daar van als dienstplichtige?
  • Lidmaatschap van Northag? Wat was dat?
  • Waarom was dienstweigeren in de jaren 80 zo populair?
  • Wat zijn atoomweigeraars?
  • Wat zijn totaalweigeraars?

 

Waar is het boek ‘Het beste leger’ te koop?

Gewoon, in elke boekwinkel. Ook bij online boekhandels als Bol.com, Bruna.nl, Ako.nl, Libris.nl en Polare.nl kun je mijn boek bestellen. Overigens hebben de meeste kleinere boekhandels ook een eigen webshop. Nóg leuker natuurlijk is het om een gesigneerd exemplaar bij de schrijver zelf te bestellen. Je krijgt dan gelijk de kans om een vraag aan hem te stellen.  Nu bestellen

 

Wanneer is de dienstplicht afgeschaft?

Veel Nederlanders hebber geen idee wanneer de militaire dienstplicht is afgeschaft. Dat was dus 1996. De reden was simpel: de Koude Oorlog was voorbij. Er was geen vijand meer. Dienstplichtige jongens mochten ‘vrijwillig’ mee op vredesmissie in het verre buitenland. Op de vliegtuigtrap mochten ze echter nog weigeren. Dat leverde grote praktische bezwaren op. Beroepsmilitairen mogen niet weigeren.

 

Hoezo afgeschaft? Onze zoon kreeg laatst een brief van Defensie!

Formeel is de militaire dienst niet afgeschaft, maar opgeschort. Niemand hoeft meer verplicht op te komen voor de ‘eerste oefening’. De dienstplicht voor mannen staat dus nog steeds in de wet. Vandaar dat pubers nog steeds een officiële melding krijgen dat zij staan ingeschreven, om in geval van oorlog of internationale crisis soldaat te worden.

 

Hoe lang moest je in militaire dienst?

Dienstplichtige soldaten moesten in de jaren 80 maximaal 14 maanden in het legergroen en met een wapen rondlopen. Voor dienstplichtige onderofficieren en officieren was dat 16 maanden. De duur van de dienstplicht verschilde in de geschiedenis van de Nederlandse krijgsmacht sterk. Tijdens de Berlijnse crisis en de bouw van de ‘Muur’ in 1961/62 ging de dienstplicht voor soldaten zelfs naar 22 maanden. Vlak voor de afschaffing van de opkomstplicht was deze teruggebracht naar 12 maanden.

 

Vrouwen, moeten zij in dienst?

Elke Nederlander is verplicht het grondgebied en de belangen van de Nederlandse staat te verdedigen. In de grondwet wordt dus geen onderscheid gemaakt tussen mannen en vrouwen. In de ‘gewone’ dienstplichtwet echter nog wel. Toen er nog dienstplicht bestond, in de jaren 90, is er kort over nagedacht om ook vrouwen op te roepen voor de militaire dienst. Vrouwen functioneren immers gelijkwaardig in het leger, was de emancipatiegedachte. Dat plan ging uiteindelijk niet door. Want als je in een oorlog vader en moeder tegelijkertijd plotseling oproept? Wat moet er dan met de kinderen?

 

Sociale dienstplicht, is dat iets nieuws?

Er wordt veel gepraat over sociale of maatschappelijke dienstplicht. Jongeren moeten, desnoods in het leger, weer discipline leren. Het idee van de krijgsmacht als ‘nationaal opvoedingsinstituut’ bestaat al meer dan honderd jaar. Toch bleef de oorlogstaak het belangrijkst. Maar als je de sociale dienstplicht de boventoon laat voeren, we hebben immers nu geen vijand meer, dan moet je wel nadenken over dienstweigeraars. Moeten die dan opnieuw, zoals vroeger de gevangenis in? Een boete werkt niet, want dan kopen kinderen van rijke ouders hun sociale dienstplicht gewoon af.

 

Moesten alle jongens het leger in?

Ja, alle jongemannen waren dienstplichtig. Niemand uitgezonderd. Je had volgens de grondwet een dienstrecht! Communistische jongens bijvoorbeeld mochten tijdens de Koude Oorlog niet worden geweigerd. Er werden natuurlijk wel jongens medisch afgekeurd. In tijden dat er te veel jongens voor het leger waren, werden er velen vrijgesteld (= buitengewoon dienstplichtig). In de jaren 80 zaten er daadwerkelijk amper 3 van de 10 jongens echt in dienst.

 

Hadden alle soldaten lang haar?

In de jaren 60 en 70 was lang haar in de mode. Soldaten hebben toen gestreden om de haarlengte in militaire dienst vrij te laten. Uiteindelijk is dat gelukt. In de jaren 80 begon lang haar langzaam uit de mode te raken. Elke compagnie had een eigen kappersset, maar de meeste jongens gingen gewoon naar hun eigen kapper. Het feit dat je als soldaat met lang haar verplicht was om een haarnetje te dragen is een ‘Broodje Aap-verhaal’. Wel moesten jongens die naar Libanon gingen hun haar kort houden.

 

Soldaten in uniform zag je nog amper rondlopen, toch?

Na protesten in de jaren 60 en 70 was het verplicht dragen van je uniform op weg naar huis niet meer geldig. Vandaar dat je op vrijdagmiddag en zondagavond in de jaren 80 en later bijna nooit meer uniformen zag op de trein- en busstations van Nederland. De dienstplichtige ‘Jan Soldaat’ had dan gewoon zijn burgerkleren aangetrokken. Ook beroepsmilitairen lieten hun groene pak liever op de kazerne. Dat kwam mede, omdat zij begin jaren 80 op straat vaak werden gepest of geïntimideerd. Het leger was toen niet populair.

 

Dienstplichtigen zaten ook in Duitsland. Waren dat er veel?

Nederland had negen gevechtsbrigades, aangevuld met enkele ondersteunende eenheden. Slechts één brigade zat in Duitsland, onder meer in Seedorf. De rest van de jongens zat dus gewoon in Nederland en moest binnen 48 uur paraat aan het IJzeren Gordijn staan om de Russen en de andere troepen van het Warschaupact tegen te houden. In de Tweede Kamer is nog gesproken over het legeren van extra brigades in Duitsland. Dat was echter te duur. Ook veel dienstplichtigen waren fel tegen.

 

Nederland had dus een stukje van Duitsland bezet?

Niet dus. Er waren in die jaren 80 ook militaire eenheden van Duitsland gelegerd in Nederland. Deze ruil van soldaten was een politieke beslissing. Anders zou de aanwezigheid van het Nederlandse leger bij onze Oosterburen inderdaad lijken op een bezetting, in plaats van hulp om de Russen tegen te houden. Duitse troepen zaten onder meer in onze kazernes bij het Brabantse Budel en Ossendrecht.

 

Wat waren de bekendste wapens uit de jaren 80?

Mede dankzij de inzet van het ‘linkse’ kabinet van Joop den Uyl was het Nederlandse leger in een razend tempo gemechaniseerd en gecomputeriseerd. Met moderne wapens hoefde je minder dienstplichtige jongens op te roepen. Bekende wapensystemen uit die tijd zijn de F16-straaljager, de Leopard-tanks, YPR 765-pantserwapens, M109-kanonnen, kruisraketten en marine fregatten met geleide raketten. Tenslotte werd ook de vermaarde Apache-helikopter besteld.

 

Wat waren de militaire symbolen van de jaren 80?

Dat was allereerst de Britse Landrover. Dit voertuig werd massaal aangeschaft door het Nederlandse leger. Verder herkende je die nadagen van de Koude Oorlog aan de bekende ‘wollen’ trui met de schouderstukken, ook wel ‘commandotrui’ genaamd. Bij de landmacht was die trui groen en bij de marine en luchtmacht blauw. In de burgermaatschappij waren bekende uitvindingen de compact disc, geld ‘uit de muur’ halen en het shoarmabroodje (in een rieten mandje met een servetje).

 

Was afkeuren op S5 zo belangrijk?

Afgekeurd worden op een S5, dus onvoldoende Stabiliteit. Velen streefden daar bewust naar. Vooral in ‘linkse’ en ‘intellectuele’ kringen was het ‘gekkenbriefje’ in de mode. Toch bedroeg het amper 3 procent van het totale aantal afkeuringen. Er werd bijvoorbeeld veel vaker afgekeurd op I5 (7 procent), dus op onvoldoende intelligentie.

 

Hoe groot was de macht van de soldatenvakbond?

Iedereen denkt dat de Vereniging van Dienstplichtige Militairen (VVDM) ook in de jaren 80 nog steeds de grootste vakbond was. Niet dus. Deze activistische soldatenbond had in de jaren 60 en 70 via protestdemonstraties voor veel veranderingen in het leger gezorgd. In de jaren 80 was de VVDM op sterven na dood. De rol was overgenomen door de gematigdere Algemene Vereniging van Dienstplichtige Militairen (AVNM). Symbool was stripfiguur ‘Appie’, die tegen officieren schreeuwde: ,,Effe dimme!” Bijna de helft van alle dienstplichtigen was lid van de AVNM.

 

Heerste er een zware discipline in het leger?

Natuurlijk was het nog steeds geen feest voor een individueel, dienstplichtig soldaatje. Je had nog steeds te luisteren en nog steeds konden officieren en onderofficieren behoorlijk vervelend zijn. Je was immers onder de krijgstucht gesteld. Maar de heftige drilcultuur uit het begin van de twintigste eeuw was verdwenen, mede door de soldatenacties uit de jaren zestig en zeventig. Er was een ontwikkeling van ‘ondergeschikte’ naar ‘onvrijwillige collega’.

 

De Koude Oorlog. Wanneer begon en eindigde die precies?

Een lastige vraag. Sommige historici zeggen al gelijk na het einde van de Tweede Wereldoorlog, dus in 1945. Anderen laten de Koude Oorlog in 1948 beginnen met de communistische staatsgreep in Tsjecho-Slowakije en de luchtbrug op Berlijn. Voor het grote publiek eindigde de Koude Oorlog met de val van de Berlijnse Muur in 1989. Officieel eindigde hij echter met het ineenstorten van de Sovjet-Unie in 1991.

 

Hoe maak je de Koude Oorlog overzichtelijker?

De Koude Oorlog lijkt een onoverzichtelijke brij van jaartallen. Toch is hij te verdelen in drie ‘hapklare brokken’. De eerste periode loopt tot de Cubacrisis van 1962. Het was de tijd dat het communistische Oosten en vrije Westen lijnrecht tegenover elkaar stonden en er bijna een kernoorlog uitbrak. De volgende periode loopt tot 1979, waarbij beide partijen elkaar gedoogden. Dit heet vreedzame co-existentie. Hun conflicten vochten zij uit in de arme Derde Wereld. De nadagen van de Koude Oorlog beginnen in 1979 met de Russische inval in Afghanistan en het aan de macht komen van de Amerikaanse president en ‘hardliner’ Ronald Reagan. De spanningen nemen weer toe. Na 1984 treedt echter de ontspanning in en gaan we op weg naar de val van de Berlijnse Muur.

 

De NAVO. Wat merkte je daar van als dienstplichtige?

Eigenlijk niet zo veel. Behalve tijdens grote NAVO-oefeningen. Pas tijdens een oorlog werd het Nederlandse leger onder bevel gesteld van deze Noord Atlantische Verdrags Organisatie. Verder hadden artikelen een lang NAVO-nummer en droegen alle soldaten een ‘vlaggetjespak’ met op de mouw de vlag van je land. Zo kon iedereen binnen de NAVO elkaar herkennen.

 

Lidmaatschap van Northag? Wat was dat?

Vooral de dienstplichtige maten die in Duitsland waren gelegerd hadden soms te maken met NORTHAG, the Northern Army Group. Deze noordelijke legergroep, bestaande uit Nederland, België, West-Duitsland en de Britten, was verantwoordelijk voor de verdediging van de Noord-Duitse laagvlakte. Samen moesten die landen optreden tegen een eventuele invasie van het Warschaupact.

 

Waarom was dienstweigeren in de jaren 80 zo populair?

Dienstweigeren was in de mode geraakt door de opkomende weerzin tegen de (atoom)oorlog en het militarisme. Ook binnen de Nederlandse maatschappij was het weigeren om in militaire dienst te gaan een algemeen aanvaard principe. Die houding vertaalde zich in de flink versoepelde dienstweigerwet uit 1979. Je kon makkelijker dienstweigeren en ook de vervangende dienstplicht was minder afschrikwekkend. Je liep niet langer de kans om alleen in de bossen of psychiatrische inrichtingen aan het werk te worden gezet, maar je mocht ook werken bij maatschappelijke bedrijven en instellingen.

 

Wat zijn atoomweigeraars?

Atoomweigeraars waren militairen – dienstplichtigen en beroeps – die weigerden taken te verrichten die te maken hadden met de atoombewapening van de Nederlandse krijgsmacht. Nederland had immers zelf geen eigen atoomwapens, maar had wel vier systemen om atoomwapens bij de vijand af te leveren (F 16-straaljagers, raketten). Atoomweigeraars weigerden bijvoorbeeld de locaties te bewaken waarvan werd gezegd dat er atoombommen lagen opgeslagen: de Sitewacht. Zij werden vervolgens door de legerleiding bestraft.

 

Wat zijn totaalweigeraars?

Totaalweigeraars waren jongens die weigerden gebruik te maken van de versoepelde dienstweigerwet. Volgens totaalweigeraars was die wet alleen maar bedoeld om kritische jongens uit het leger ‘te filteren’. ,,Geen man, geen vrouw, geen cent voor het leger”, was hun protestleus. Totaalweigeraars doken onder, lieten zich vervolgens door de politie oppakken tijdens een protestactie en kregen uiteindelijk een gevangenisstraf van achttien maanden.

 

Hoe anders waren de jaren 70. Sergeant Dick Gaasbeek (rechts) van de militaire adeministratie in zijn bont versierde werkruimte bij het militaire hospitaal in Utrecht.

Hoe anders waren de jaren 70. Sergeant Dick Gaasbeek (rechts) van de militaire adeministratie in zijn bont versierde werkruimte bij het militaire hospitaal in Utrecht.

 

Print Friendly